هرشهابی با شیرجه به درون جو زمین ردی پر تلاطم از گازهای یونیده باقی می گذارد. این ردیونیده درمسیرش خطوط منظم میدان مغناطیسی زمین را آشفته می کند . با ترکیب مجدد گازهای یونیده، میدان مغناطیسی دوباره آرام می شود. حرکت شتابدار ذرات باردار در میدان مغناطیسی، امواج رادیویی تولید می کند که بسامد این امواج در محدوده باند 3 هرتز تا 30 کیلو هرتز (باند VLF) است. بنابراین با استفاده از گیرنده VLF می توان این امواج را دریافت کرد. این مقاله یک بار در مجله نجوم شماره 108 صفحه 30 منتشر شده است.

تصمیم گرفتم به هر قیمتی و زحمتی یک گیرنده VLF بسازم و این موضوع را بیازمایم. در مجله نجوم (شماره 21 صفحه 22) ،مقاله ای در این باره چاپ شده بود، اما طرح مداری که در آن مقاله است، مربوط به سالهای دهه 1340 بوده و اکثر قطعات آن در بازار نایاب می باشد، این امر باعث شد از ساخت آن گیرنده منصرف شوم تا اینکه در یکی از مجله های عمومی الکترونیک مدار دیگری برای ساخت گیرنده VLF پیدا کردم که قطعات آن در دسترس بودند.

در شکل 1 مدار گیرنده VLF را می بینید و شکل 2 پشت برد مداری است كه راهنمای سوراخکاری و الگوی سطحی مناسب برای فیبر مدار چاپی گیرنده را نشان می دهد. شکل 3 هم روی مدار و راهنمای نصب قطعات است. توصیه می شود که از یک سوکت آی سی برای U1 استفاده کنید.در شکل 3 توجه کنیدکه همه قطعات بجز SPKR1, S2, S1, R11, J1 - J3-, L1 بقیه روی یک فیبر مدار چاپی سوار شوند.فیش های J 1 -J 3 از نوع فیش صوتی اند. پس از نصب همه قطعات، چند تکه سیم به نقاط روی فیبر به استثناء J1 و J2 وصل کنید. این سیمها برای قطعات خارج فیبر استفاده می شوند.

برای ارتباط بین فیش ها و مدار چاپی باید از کابلهای هم محور ( کواکسیال) صوتی استفاده کنید. همچنین در هنگام سیم کشی J1 و J2 مطمئن شوید که اتصالها دقیقاً مانند شکل 3 باشند. اگر اتصالهای فیش را برعکس انجام دهید مدار کار نخواهد کرد.

هنگامی که اتصالهای پتانسیومتر تنظیم صدا (R11) یا بلند گو (SPKR1) را به مدار چاپی وصل می کنید، از سیم های کوتاه استفاده کنید. بلندگو باید از نوع کوچک با اَمپدانسی در محدوده 8 تا 16 اهم باشد. هنگام اتصال B1, S2 ,S1, R11 و بلند گو به مدار شکل 1و 3 نگاه کنید. منبع تغذیه مدار، یک باتری 9 ولت کتابی است که به آسانی در بازار قابل تهیه است.

مدار گیرنده

شکل 1 مدار گیرنده VLF

الگوی مناسب برای فیبر مدار چاپی و راهنمای سوراخکاری

شکل 2 الگوی مناسب برای فیبر مدار چاپی و راهنمای سوراخکاری

راهنمای نصب قطعات روی فیبر مدار چاپی

شکل 3 راهنمای نصب قطعات روی فیبر مدار چاپی

نمونه مدار ساخته شده

 

* ساخت آنتن حلقوی

سه نوع آنتن حلقوی ساخته و امتحان شده اند که اجزاء هر آنتن را درشکل مقابلمی بینید. قاب هر یک را می توانید از دو تکه تخته به طول یک تا دو متر بسازید. جدول زیر و شکل زیر، جزییات ساخت آنتن را نشان می دهند.

مراحل ساخت آنتن

راهنمای ساخت آنتن

آنتن ( L1 )

اندازه چوب به متر

نوع سیم استفاده شده (سیم لاکی)

A

یک متر

80 دور سیم نمره 28

B

یک متر و 20 سانتی متر

28 دور سیم نمره 22

C

2متر

5 شیار و در هر شیار دو دور سیم نمره 22

اگر چه آنتن C احتمالاً بهترین و مطمئن ترین دریافت را دارد اما آنتن B را پیشنهاد می کنم.بجز اندازه حلقه و تعداد دورهای سیم پیچ، ساخت آنتن های A و B تقریباً مانند هم است. برای ساخت آنتن های A و B دو تکه تخته را برابر اندازه های جدول 1 ببرید. شکافهایی هم در چوب مثل شکل - الف درست کنید. دو تکه را با چسب چوب،مانند شکل- ب به هم بچسبانید.آنتن C نیز با همین روش ساخته می شود ، امابجای یک شکاف درانتهای هرتکه چوب پنج شکاف مثل شکل -ج ایجادمی شود. اکنون با راهنمایی جدول 1 درباره اندازه سیم و تعداد پیچش ها، آنتن های حلقوی را روی قابهای مربوطه بپیچید. سیم های حلقه به فیش مربوط خود (J3) که روی بدنه آنتن قرار می گیرند، وصل شود. اتصالات بین مدار چاپی و آنتن ها باید با استفاده از سیم های هم محور صوتی انجام شود.

 

*هیجان آغاز می شود!

متاسفانه باند VLF بسیار شلوغ است. افزایش ناگهانی بار الکتریکی جو زمین که مربوط به فعالیت خورشید است تولید پارازیت می کند. هر قدر لکه های خورشیدی بیشتر باشند، پارازیت بیشتری در محدودة امواج VLF ایجاد می شود. بنابراین از این ابزار جای آشکار ساز فعالیتهای خورشیدی نیز می توان استفاده کرد. پارازیت های خطوط انتقال نیرو،آتش کوره های داغ و جرقه شمع های اتومبیل را هم باید به صداهای ناخواسته جهان امواج VLF افزود.

به همین دلیل تنها راه برای اطمینان از اینکه گیرنده واقعاً صدای یک شهاب را دریافت می کند یا نه، این است که آن را در شبهای صاف روشن کنید. البته دور از محیط شهرهای بزرگ! زمان بارشهای شهابی برای این کار مناسب اند. در جدول زیر مشخصات مهمترین بارشهای شهابی را می توانید ببینید.

نام بارش

زمان تقریبی

سرعت ساعتی

مختصات کانون بارش

شاخص جمعیتی

اوج بارش

ZHR

بعد

میل

r

شلیاقی

2 اردیبهشت

15

16:18

34+

9/2

اتا- دلوی

15 اردیبهشت

30

22:27

00

8/2

دلتا – دلوی جنوبی

7 مرداد

20

22:38

16-

2/3

دلتا – دلوی شمالی

21 مرداد

20

21:44

5-

4/3

برساوشی

22 مرداد

95

03:06

58+

2/2

جباری

30 مهر

20

06:22

16+

8/2

ثوری جنوبی

12 آبان

15

03:24

14+

3/2

ثوری شمالی

22 آبان

15

03:55

23+

3/2

اسدی

26 آبان

12

10:11

22+

5/2

جوزایی

23 آذر

95

07:30

33+

6/2

دب اصغری

2 دی

20

14:28

75+

0/3

ربعی

13 دی

85

15:30

50+

1/2

در شبی صاف همزمان با بارش شهابی با استفاده از یک کابل صوتی آنتن را به گیرنده وصل کنید. آنتن را در حداقل 2 متری گیرنده چنان قرار دهید که صفحه آن رو به کانون بارش باشد. برای شنیدن صدای شهابها هم می توانید از یک تقویت کننده صوتی استفاده کنید و هم از تقویت کننده و بلندگوی دستگاهی که ساخته اید. این بستگی به امکانات شما دارد.اگر از بلندگوی دستگاه خود استفاده می كنید، S 2 را روی وضعیت INT بگذارید. اما اگر از یک تقویت کننده خارجی استفاده می کنید، یک سر کابل صوتی را به J2 و سر دیگر را به تقویت کننده وصل کنید و S 2 را در موقعیت EXT بگذارید. پیچ تنظیم صدا (R11) را در موقعیت نزدیک به حالت حداکثر قرار دهید. صدای «هیس» متوسطی شنیده می شود. اگر صدای «وِز وِز» بلند شنیده شد، آنتن رادرموقعیت دیگری قراردهید.اطمینان پیدا کنیدکه دستگاه رادرنزدیکی سیم های برق نگذاشته اید.

هنگامی که شهابی از آسمان می گذرد ، صدایی شبیه « سکسکه » در گیرنده می شنوید. با ضبط این صداها حتی می توانید شهابها را شمارش کنید. برای ضبط کردن، خروجی J2 را با کمک یک کابل صوتی، به ورودی یک ضبط صوت متصل کنید (AUX) . و S2 را در موقعیت EXT بگذارید.

در بین علاقه مندان به رصد رادیویی شهابها، اگر کسی مایل به توسعه این کار است،می تواندمدارهای مبدل VLF که برای کار با رادیوهای AM و SW طراحی شده اند را به این مدار اضافه کند. چنین مدارهایی را می توان در کتابهای الکترونیکی یافت. مزیت این مدلها دراین است که می توانیم آنها را برای آشکار سازی بسامد خاصی تنظیم کنیم تا پارازیت های ناخواسته حذف شوند. با این روش دیگر نیاز نیست درمیان پارازیت ها به دنبال صدای شهابها بگردیم. با حذف پارازیت ها می توان به آسانی صدای شهابها را تشخیص داد.

*فهرست قطعات:

نوع

مشخصات

تعداد

علامت شناسایی در نقشه

مدار مجتمع تقویت کننده عملیاتی قدرت پایین چهارتایی

LM324

1

U1

ترانزیستور سیلیکونی

2N3053

1

Q1

مقاومت ( تمامی مقاومت ها 2/0 وات و 5% خطا می باشند )

10 کیلو اهم

2

R1, R15

مقاومت

100 کیلو اهم

5

R 2 -R4 , R9 , R10

مقاومت

6.8 کیلو اهم

1

R5

مقاومت

1 کیلو اهم

1

R6

مقاومت

120 کیلو اهم

1

R7

مقاومت

1 مگا اهم

1

R8

پتا نسیومتر (مقاومت متغییر)

5 کیلو اهمی

1

R11

مقاومت

22 کیلو اهم

1

R12

مقاومت

4.7 کیلو اهم

1

R13

مقاومت

27 اهم، نیم وات

1

R14

خازن الکترولیت

10 میکرو فاراد و 25 ولت

6

C1 -C6

خازن الکترولیت غیر پلاریزه

یک میکروفاراد و 25 ولت

1

C7

خازن الکترولیت

100 میکروفاراد و 25 ولت

2

C9 و C 8

باتری

9 ولت کتابی یا 6 عدد باتری قلمی به صورت سری

1

B1

ترانسفورمر خروجی صوتی

1000 اهم به 8 اهم (چوک قرمز)

1

T1

آنتن حلقوی VLF دست ساز

متن را ببینید

1

L1

فیش گوشی

 

3

J1 -J3

کلید

فشاری یا کشویی تک پل

2

S2 و S1

بلندگو

8 اهم مینیاتوری

1

SPKR1

مدار چاپی، گیره، فیش صوتی RCA ، کابل صوتی، سوکت آی سی، جای باتری 9 ولتی و رابط، چوب، سیم مغناطیسی شماره 28 یا 22، لحیم ، هویه .

 

 

 

نمونه آنتن ساخته شده:

نمونه آنتن ساخته شده


صفحه فیس بوک ما

Moon