جمعه 31 فروردین 1386 روز نجوم در ایران

روز جهانى نجوم! شاید این کلمه کمى عجیب به نظر برسد. زیرا معمولاً نجوم با کلمه شب همراه است؛ اما نجوم هم مى تواند روز داشته باشد و هم مى توان در روز نجوم کارهاى نجومى انجام داد! روز نجوم بیشتر به عموم مردم و افرادى که رشته آنها فیزیک و نجوم نیست تعلق دارد، به افرادى که شاید تا به حال یک عکس نجومى یا حتى یک وسیله نجومى مانند تلسکوپ ندیده اند.این روز در واقع بهانه اى است براى علاقه مندان به نجوم که زیبایى هاى این علم را درک کرده اند تا بتوانند دیگران را نیز در احساس زیبایشان نسبت به آسمان شریک کنند و شگفتى ها و زیبایى هاى اطرافشان به ویژه آسمان را به آنها نشان دهند.

اتحادیه نجوم(Astronomical League)  هماهنگ‌کننده برنامه‌های روز جهانی نجوم زمان برگزاری روز نجوم سال جاری را شنبه 21 آوریل 2007 اعلام کرده است.طبق دستور العمل اتحادیه نجوم باتوجه به‌تعطیلی روز جمعه در ایران و هدف جذب خانواده‌ها و عموم مردم، این روز یک روز قبل در ایران برگزار می‌شود. به‌این ترتیب جمعه 31 فروردین 1386 روز نجوم در ایران خواهد بود.

در سال هاى گذشته، اتحادیه بین المللى نجوم (Astronomical league) هماهنگ کننده این برنامه در سراسر جهان بوده است و حدود ۲۰ کشور در سراسر جهان این روز را به طور همزمان جشن مى گیرند. شاید تاکنون متوجه شده باشید که برخى از روزها، ماه در روشنایى روز هم دیده مى شود.اگر ماه نزدیک به هلال تربیع اول باشد، یعنى به روز هفتم ماه قمرى نزدیک باشیم، نیمى از قرص ماه تیره و نیمى از آن روشن دیده مى شود و مى توانیم بعدازظهر ماه را در آسمان ببینیم. به همین دلیل، روز جهانى نجوم یکى از روزهاى بین ۱۵ آوریل تا ۱۵ مه و نزدیک ترین روز از تعطیلات آخر هفته به زمان تربیع اول ماه انتخاب مى شود، تا علاوه بر اینکه در روز بتوان ماه را با تلسکوپ یا دوربین دوچشمى به مردم نشان داد، در شب نیز در وضعیت خوبى براى رصد با تلسکوپ باشد. زیرا در حالت تربیع اول به خوبى مى توان دهانه هاى سطح ماه را رصد کرد.

پس اگر تلسکوپ دارید، بشتابید، یک فیلتر مخصوص خورشید براى آن تهیه کنید تا علاوه بر ماه، خورشید را هم به مردم نشان دهید.

در بیشتر کشورهاى جهان، روز نجوم روز شنبه یا یکشنبه است تا مردم بیشترى بتوانند فارغ از فعالیت هایى که در طول هفته دارند، از برنامه هاى ویژه این روز استفاده کنند. در ایران هم براى اینکه مردم بیشترى بتوانند در برنامه هاى روز نجوم شرکت کنند، روز جمعه قبل یا بعد از روز جهانى نجوم که اتحادیه نجوم اعلام مى کند، به عنوان روز نجوم در ایران انتخاب مى شود. امسال روز نجوم در ایران ۲۶ فروردین از سال ۱۳۸۰ روز نجوم در ایران جشن گرفته مى شود و هر سال گروه هاى بیشترى به جمع برگزارکنندگان روز نجوم مى پیوندند. در 6 سال گذشته شاخه آماتورى انجمن نجوم ایران، هماهنگى و هدایت این گروه ها را برعهده داشته است. در برخى از کشورها یک هفته قبل از روز نجوم برنامه ها آغاز مى شود و تمام طول هفته فعالیت هاى نجومى ادامه دارد. در ایران نیز تعدادى از گروه ها به مدت یک هفته برنامه هاى مختلفى را براى عموم مردم تدارک مى بینند. معمولاً در روز نجوم درهاى رصدخانه ها و آسمان نماها و مراکز علمى بر روى مردم باز است و علاقه مندان مى توانند به طور رایگان از امکانات این مراکز استفاده کنند.در تهران، درهاى مرکز علوم و ستاره شناسى رصدخانه زعفرانیه و آسمان نماى کانون پرورش فکرى کودکان و نوجوانان و رصدخانه شهر رى که وابسته به آستان مقدس حضرت عبدالعظیم است، معمولاً برنامه هایى براى این روز دارند. در رصدخانه زعفرانیه علاوه بر رصد آسمان، غرفه فروش محصولات نجومى، نقاشى نجومى براى کودکان، مسابقه، پخش اسلاید و سخنرانى از بخش هاى مختلف فعالیت ها در روز نجوم هستند. سال گذشته نیز، دانش آموزان مبتدى این مرکز با صورت هاى گریم شده به شکل اعضاى منظومه شمسى، مانند خورشید، سیاره ها و دنباله دارها درآمده بودند و با ارائه توضیحاتى درباره ویژگى هایشان، مردم را با منظومه شمسى آشنا مى کردند. جالب ترین بخش برنامه رصدخانه زعفرانیه که در این سال ها به صورت یک سنت درآمده است، قسمت آخر برنامه یعنى کیک نجومى است. معمولاً یک یا چند کیک که به شکل ماه یا سیارات تهیه شده اند، در میان دانش آموزان مرکز و مدعوین تقسیم مى شود. البته سهم هر نفر تنها یک برش کوچک است اما جمع دوستداران نجوم شیرینى به یاد ماندنى به آن مى بخشد. شیرینى که دوباره سال آینده دوستداران نجوم را به این مرکز دعوت مى کند.

اگر هیچ وسیله اى ندارید هم باز اشکالى ندارد! مى توانید با نقاشى، پوستر، ماکت، پوشیدن لباس و یا هر وسیله دیگرى که در اختیار دارید، توجه مردم را جلب کنید.

یکى دیگر از گروه هاى برگزار کننده روز نجوم گروه نجوم روجا در رشت است. این گروه هر سال در پارک قدس شهر رشت با تصاویر زیباى نجومى، پخش بروشور، ماکت شاتل و رصد ماه و سیارات پذیراى مردم هستند. در مشهد، گروه نجوم آسمان توس و دانشگاه فردوسى مشهد و گروه نجوم مهر مشهد، به مدت یک هفته با برنامه هایى مانند پخش فیلم هاى تخیلى، برنامه هاى رصدى و سخنرانى در دبیرستان ها و پارک کوهسنگى و رصدخانه دانشگاه فردوسى مشهد، هفته نجوم را با موفقیت برگزار می کنند.

در کرج نیز علاقه مندان به نجوم و منجمان آماتور این شهر برای روز نجوم آماده می شوند گروه تازه تاسیس مهبانگ در کرج فعالیت های روز نجوم را عهده دار است، گروه نجوم ادیب اصفهان که در سال هاى گذشته یکى از طلایه داران نجوم آماتورى در ایران بوده است و با گردآوردن مجموعه جالبى از ابزارهاى نجومى در طول سال، به ویژه در روز نجوم پذیراى علاقه مندان به نجوم است.

گروه نجوم شفق اردکان نیز با نمایش آسمان نماى این شهر در چند نوبت و با پخش فیلم و نمایشگاه عکس و برنامه هاى رصدى در کانون مدرس اردکان این روز را جشن می گیرند. سازمان دانش آموزى بسطام سمنان نیز چند سال است که به گروه هاى فعال و برگزار کننده روز نجوم پیوسته است. اعضاى باشگاه ستاره شناسى اندیشه تهران هم طى چند سال گذشته با برپایى رصد عمومى در پارک اندیشه تهران این روز را گرامى داشته اند امسال نیز برنامه ویژه ای برای این روز دارند. گروه نجوم خیام زاهدان  در کانون پرورش فکرى کودکان و نوجوانان این شهر برنامه هاى متنوعى از جمله ساخت ساعت آفتابى، سخنرانى و برنامه رصدى اجرا می کند.  اگر بخواهیم فعال ترین گروه نجومى ایران را معرفى کنیم، گروه نجوم سعادت شهر حتماً در این فهرست جاى خواهد داشت. این گروه مبتکر جالب ترین برنامه هاى نجومى هستند. اگر در سعادت شهر یا شیراز باشید، هر لحظه ممکن است با یکى از برنامه هاى عجیب و غریب این گروه مانند برنامه رصد عطارد در جشن عروسى مواجه شوید! اعضاى با ذوق این گروه با کمک هاى مردمى یک تلسکوپ ۱۴ اینچ تهیه کرده اند و به طور منظم پدیده هاى نجومى را دنبال مى کنند و حتى از تریبون نماز جمعه، اخبار علمى را به گوش مردم مى رسانند. پس اگر در هفته نجوم در سعادت شهر در نماز جمعه شرکت کردید از دیدن یک تلسکوپ در میان شرکت کنندگان در نماز جمعه تعجب نکنید!
پس اگر تلسکوپ دارید، بشتابید، یک فیلتر مخصوص خورشید براى آن تهیه کنید تا علاوه بر ماه، خورشید را هم به مردم نشان دهید. اگر به فیلتر دسترسى ندارید، اشکالى ندارد. مى توانید با قرار دادن یک صفحه سفید مقابل چشمى تلسکوپ، تصویر خورشید را روى صفحه کاغذ به مردم نشان دهید. فقط اگر تلسکوپ شما به فیلتر مجهز نیست، مراقب باشید مردم از داخل چشمى به خورشید نگاه نکنند.اگر تلسکوپ ندارید، هم اشکالى ندارد. با یک دوربین دوچشمى یا تک چشمى کوچک نیز مى توانید همین کار را انجام دهید. اگر هیچ وسیله اى ندارید هم باز اشکالى ندارد! مى توانید با نقاشى، پوستر، ماکت یا هر وسیله دیگرى که در اختیار دارید، توجه مردم را جلب کنید.
به یاد داشته باشید که لازم نیست اطلاعات زیادى به مردم بدهید. هدف جلب توجه مردم است و علاقه مند کردن آنها اگر مردم از حرف هاى شما سر در نیاورند مى روند!
با گروه هاى نجومى شهرتان تماس بگیرید. شاید به کمک شما نیاز داشته باشند یا بخواهند شما را براى شرکت در برنامه شان دعوت کنند و اگر برنامه اى ندارند، آنها را تشویق کنید که با کمک شما یک روز باشکوه را در یادها جاودانه کنند. به امید دیدار شما در روز نجوم.